Jeszcze kilkanaście–kilkadziesiąt lat temu codzienna aktywność ruchowa dzieci miała w dużej mierze charakter spontaniczny. Zabawy na podwórku, bieganie, wspinanie się czy proste gry ruchowe naturalnie uzupełniały czas spędzany w szkolnej ławce.
Dziś środowisko, w którym funkcjonują dzieci, wygląda inaczej. Znaczna część dnia upływa w pozycji siedzącej — w szkole, w domu, podczas odrabiania lekcji czy korzystania z urządzeń elektronicznych. Ilość swobodnego ruchu jest wyraźnie mniejsza, a przerwy od siedzenia rzadsze.
W warunkach codziennego funkcjonowania wiele dzieci nie ma wystarczających warunków do rozwijania podstawowych zdolności ruchowych i koordynacyjnych w naturalny sposób.
Od szkolnej ławki do ekranów – środowisko dnia codziennego dziecka
Korzystanie z technologii jest dziś naturalną częścią codziennego funkcjonowania dzieci. Problemem nie jest sama obecność ekranów, lecz sposób, w jaki wpisują się one w cały rytm dnia.
Po wielu godzinach spędzonych w pozycji siedzącej w szkole, czas po lekcjach często przebiega w podobnej formie — przy biurku, stole lub przed ekranem. W efekcie prowadzi to do niewielkiej liczby przerw od siedzenia i ograniczonej ilości spontanicznego ruchu.
Kluczowe znaczenie ma więc nie eliminowanie technologii, lecz świadome planowanie dnia w taki sposób, aby obok nauki i odpoczynku znalazło się miejsce na codzienną aktywność ruchową. To właśnie równowaga między tymi elementami decyduje o tym, czy dziecko ma warunki do prawidłowego rozwoju motorycznego.
Od czego zacząć ocenę ruchu dziecka
Zanim zacznie się myśleć o konkretnych formach aktywności czy zajęciach dodatkowych, pomocne jest przyjrzenie się temu, jak dziecko radzi sobie z podstawowymi wzorcami ruchowymi.
W ujęciu długofalowym wiele trudności występujących u dzieci — takich jak nadwaga, asymetrie postawy czy obniżona sprawność ruchowa — rozwija się stopniowo w odpowiedzi na długotrwałe siedzenie i niedobór ruchu.
Proste obserwacje wykonywane w warunkach domowych nie zastąpią profesjonalnej diagnostyki, ale mogą być pierwszym sygnałem, że organizm dziecka zaczyna kompensować brak ruchu w niekorzystny sposób.
1. Siadanie i wstawanie z niskiego stołka
Sposób, w jaki dziecko siada i wstaje z niskiego podparcia, dostarcza wielu informacji o jakości jego wzorców ruchowych. Zwraca uwagę przede wszystkim praca bioder, kolan oraz stabilizacja tułowia.
Nieprawidłowe strategie — takie jak nadmierne pochylanie tułowia, zapadanie się kolan czy brak kontroli w końcowej fazie ruchu — mogą świadczyć o osłabieniu lub ograniczonej pracy określonych grup mięśniowych. Z czasem prowadzi to do utrwalania niekorzystnych kompensacji.
2. Podnoszenie przedmiotu z podłogi
Podnoszenie lekkiego przedmiotu z podłogi jest naturalnym ruchem, który w dużej mierze opiera się na tych samych wzorcach co siadanie i wstawanie. Różnica polega na większym udziale pochylenia tułowia, co pozwala dokładniej zaobserwować sposób pracy stawów biodrowych.
W obu przypadkach mogą pojawiać się podobne błędy ruchowe, świadczące o zbliżonych dysfunkcjach. Podczas ruchu w kierunku pochylenia tułowia łatwiej zauważyć ograniczoną pracę bioder lub brak kontroli ruchu w tym obszarze.
Częstą formą kompensacji jest zaokrąglanie dolnego odcinka kręgosłupa, co przejmuje część pracy, która powinna być wykonywana przez stawy biodrowe.
3. Pozycja przy biurku
Pozycja siedząca przy biurku jest jednym z najczęściej powtarzanych ustawień ciała w ciągu dnia, dlatego łatwo obserwować w niej utrwalone nawyki ruchowe. Dla rodzica jest to także najprostszy moment, by zwrócić uwagę na sposób, w jaki dziecko organizuje swoje ciało w trakcie statycznej czynności.
U dzieci, które nie mają wystarczającej ilości codziennego ruchu, zmiana ustawienia ciała na mniej korzystne może pojawiać się bardzo szybko. Wraz z upływem czasu i narastającym zmęczeniem trudniej jest utrzymać stabilną, neutralną pozycję bez wsparcia ze strony powierzchni lub mebli.
Krótkotrwała obserwacja pierwszych kilkunastu minut siedzenia pozwala ocenić, czy dziecko potrafi zachować podstawowe wzorce stabilizacji bez nadmiernego wysiłku. W miarę wydłużania czasu spędzanego w pozycji siedzącej naturalnie pojawiają się zmiany ustawienia ciała, dlatego kluczowe znaczenie mają regularne przerwy i zmiany pozycji.
Tego typu obserwacje pozwalają wstępnie ocenić, czy sposób poruszania się dziecka mieści się w granicach naturalnej zmienności, czy też wskazana jest konsultacja ze specjalistą. Fizjoterapeuta lub trener przygotowania motorycznego może pomóc uporządkować te sygnały i wskazać, jakie formy aktywności będą na danym etapie najbardziej wspierające.
Jakie aktywności wspierają rozwój dziecka na wczesnym etapie
Na wczesnym etapie rozwoju najlepiej sprawdzają się formy aktywności, które umożliwiają swobodny, wielopłaszczyznowy ruch i nie ograniczają dziecka do jednego schematu działania. Kluczowe znaczenie ma również to, aby dana forma ruchu była dla dziecka atrakcyjna i naturalnie wpisywała się w jego temperament.
W warunkach dnia codziennego rozwój sprawności ruchowej przebiega najefektywniej wtedy, gdy dziecko chce uczestniczyć w zajęciach, a nie traktuje ich jako obowiązku.
rozwój sprawności ruchowej przebiega najefektywniej wtedy, gdy dziecko chce uczestniczyć w zajęciach, a nie traktuje ich jako obowiązku. Z tego względu uzasadnione jest dopuszczenie kontaktu z różnymi formami aktywności i obserwowanie, które z nich wywołują największe zaangażowanie oraz radość z ruchu.
Z perspektywy ogólnego przygotowania ruchowego szczególnie wartościowe są dyscypliny rozwijające koordynację, orientację w przestrzeni oraz kontrolę własnego ciała. Do takich form należą między innymi sporty walki o charakterze ogólnorozwojowym, jak judo, a także pływanie, które w sposób wszechstronny angażuje układ ruchu i sprzyja kształtowaniu podstawowych wzorców motorycznych.
Dla osób, które chcą lepiej zrozumieć, jak wyglądają podstawowe wzorce ruchowe w rzeczywistych warunkach, uzupełnieniem treści mogą być krótkie materiały wideo pokazujące ćwiczenia i ich prawidłowe wykonanie. Takie materiały publikujemy również na naszym kanale YouTube Centrum Ruchu Perfecto.
